नागपूरच्या रस्त्यांवर ‘स्मार्ट’ तंत्रज्ञान कधी धावणार? वाहतूक व्यवस्थापन प्रकल्प रखडल्याने नागपूरकर हैराण!

नागपूर शहराला स्मार्ट बनवण्याच्या दिशेने अनेक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेण्यात आले आहेत, ज्यापैकी ‘इंटेलिजंट इंटिग्रेटेड ट्राफिक मॅनेजमेंट सिस्टम’ (आयआयटीएमएस) हा एक प्रमुख प्रकल्प आहे. पण, दोन वर्षांपूर्वी भूमिपूजन होऊनही या प्रकल्पाची गती अत्यंत संथ असल्याने नागपूरकर हैराण झाले आहेत. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या आधारे शहरातील वाहतूक कोंडी कमी करण्याचे स्वप्न अजूनही कागदावरच असल्याची चर्चा सुरू आहे.

राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि नागपूरचे सुपुत्र देवेंद्र फडणवीस यांच्या संकल्पनेतून साकारत असलेल्या या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट शहरातील १७१ प्रमुख चौकांमध्ये ‘स्मार्ट’ सिग्नल यंत्रणा आणि स्वयंचलित वाहतूक नियम अंमलबजावणी प्रणाली बसवून वाहतूक सुरळीत करणे हे होते. यामुळे केवळ वाहतुकीचा वेग वाढणार नाही, तर अपघातांचे प्रमाण कमी होऊन नागरिकांचा प्रवासाचा वेळ वाचणार अशी अपेक्षा होती. मात्र, जून २०२६ पर्यंतच्या माहितीनुसार, या प्रकल्पाचे केवळ १०% काम पूर्ण झाले आहे, ज्यामुळे शहरातील वाहतूक समस्या जैसे थे राहिली आहे.

प्रकल्पाच्या सद्यस्थितीवर एक नजर:

• विलंबाची कारणे: ऑक्टोबर २०२४ मध्ये भूमिपूजन होऊनही, १७१ चौकांपैकी केवळ काही मोजक्या चौकांमध्येच (उदा. बर्डी येथील काही सिग्नल) ही प्रणाली अंशतः कार्यान्वित झाली आहे. रस्त्यांची कामे, उड्डाणपुलांचे बांधकाम आणि भूमिगत तारांचे नुकसान ही कामाच्या संथगतीमागील प्रमुख कारणे असल्याचे महापालिका अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे.
• आर्थिक खर्च: या प्रकल्पासाठी ₹१९७ कोटींचा निधी मंजूर करण्यात आला होता, त्यापैकी आतापर्यंत केवळ १७% म्हणजेच ₹३४ कोटींपेक्षा जास्त निधी खर्च झाला आहे. निधीची उपलब्धता असूनही कामाला गती मिळत नसल्याने आश्चर्य व्यक्त केले जात आहे.
• वाढती वाहतूक कोंडी: अजनी रेल्वे स्थानक परिसर, आरबीआय चौक, काटोल नाका आणि धरमपेठ यांसारख्या वर्दळीच्या ठिकाणी वाहतूक कोंडी ही नित्याचीच बाब बनली आहे. अनेक उड्डाणपूल बांधूनही नियोजनाच्या अभावामुळे काही ठिकाणी वाहतुकीचा गुंता आणखी वाढल्याचे चित्र आहे.
• इतर महत्त्वाचे प्रयत्न: ‘आयआयटीएमएस’ च्या संथगतीदरम्यान, नागपूरच्या विकासासाठी इतर मोठे प्रकल्पही प्रगतीपथावर आहेत. यात नागपूर मेट्रोच्या दुसऱ्या टप्प्याचा कन्हान नदी ते कन्हान शहर पर्यंतच्या विस्ताराला नुकतीच मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली आहे. तसेच, ₹२५,५६७ कोटींच्या व्यापक गतिशीलता आराखड्यावर (Comprehensive Mobility Plan – CMP) काम सुरू आहे, ज्यात शहरातील रस्ते, सार्वजनिक वाहतूक, सायकल ट्रॅक आणि चौकांचे विस्तारीकरण यांचा समावेश आहे. वाहतूक शिस्त लावण्यासाठी शहर पोलीस आयुक्तांनी स्वतः पुढाकार घेतल्याचेही दिसून आले आहे, ज्यामध्ये अवैध पार्किंगवर कारवाई आणि ‘स्मार्ट ट्रॅफिक पोलिस’ उपक्रम राबवण्यात येत आहेत.

नागपूर हे औद्योगिक आणि शैक्षणिक केंद्र म्हणून वेगाने वाढत आहे, मिहानसारख्या प्रकल्पांमुळे शहराच्या सीमा विस्तारत आहेत. यामुळे वाहतुकीचे नियोजन अधिक सक्षम करण्याची गरज वाढली आहे. केवळ वाहतूक व्यवस्थापनच नाही, तर शहराच्या सौंदर्यात भर घालण्यासाठी नागपूरच्या ऐतिहासिक स्थळांचे सुशोभीकरण यांसारख्या प्रयत्नांनाही महत्त्व दिले जात आहे.

निष्कर्ष:

नागपूरच्या ‘स्मार्ट’ भविष्यासाठी महत्त्वाचे असलेल्या ‘आयआयटीएमएस’ सारख्या प्रकल्पांनी गती घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. केवळ घोषणा आणि भूमिपूजन करून चालणार नाही, तर प्रकल्पांची वेळेत आणि प्रभावीपणे अंमलबजावणी होणे गरजेचे आहे. नागपूरकरांना अत्याधुनिक आणि सुरळीत वाहतूक व्यवस्था हवी आहे, आणि प्रशासनाने या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी अधिक तत्परता दाखवावी अशी अपेक्षा आहे. नागपूरच्या ताज्या घडामोडींसाठी वाचत रहा नागपूर इनसायडर.