नागपूरची हवा ‘अस्वस्थ’ करणाऱ्या पातळीवर: उन्हाळ्यातही प्रदूषणाचा कहर!
**नागपूर:** संत्रानगरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या नागपूर शहराची हवा गुणवत्ता दिवसेंदिवस खालावताना दिसत आहे. विशेषतः या उन्हाळ्यात नागपूरची हवा मुंबई आणि पुण्यापेक्षाही अधिक प्रदूषित असल्याचे समोर आले आहे, जी नागरिकांसाठी चिंतेची बाब आहे. वायू प्रदूषण केवळ हिवाळ्यापुरते मर्यादित नसून, उन्हाळ्यातही त्याची तीव्रता वाढत असल्याचे आकडेवारी दर्शवते.
सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी ॲण्ड क्लीन एअर (CREA) च्या विश्लेषणानुसार, मार्च ते मे या तीन महिन्यांच्या कालावधीत, म्हणजे तब्बल ९२ दिवसांपैकी ४६ दिवस नागपूरमध्ये ‘पीएम-१०’ म्हणजेच धूलिकणांची पातळी सुरक्षित मर्यादेपेक्षा अधिक नोंदवली गेली. ही सुरक्षित मर्यादा ६० मायक्रोग्रॅम प्रतिघनमीटर आहे. याउलट, याच काळात मुंबई आणि पुण्यात ही पातळी ओलांडणारे दिवस केवळ पाच ते सहा होते. यामुळे उन्हाळ्यातील वायू प्रदूषणाच्या बाबतीत नागपूरची स्थिती अधिक गंभीर असल्याचे स्पष्ट होते. मे महिन्यात नागपूर हे राज्यातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वाधिक प्रदूषित शहर ठरले, तर एप्रिलमध्ये शहराचा क्रमांक पाचवा होता.
**नागपूरच्या हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम करणारी कारणे:**
* **धूलिकण:** रस्त्यांवरील धूळ, बांधकाम साईट्स आणि औद्योगिक उत्सर्जन हे धूलिकणांच्या वाढीचे मुख्य स्रोत आहेत.
* **वाहतूक:** शहरात वाहनांची वाढती संख्या आणि त्यातून होणारे उत्सर्जन हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम करते.
* **औद्योगिकरण:** शहराच्या आसपासच्या औद्योगिक वसाहती आणि औष्णिक वीज प्रकल्पांमधून होणारे उत्सर्जन.
* **बांधकाम:** शहरात सुरू असलेले विविध विकास प्रकल्प आणि बांधकाम कामांमुळे हवेत धूळ मिसळते.
**नागरिकांसाठी आरोग्याचा धोका:**
हवेची गुणवत्ता खालावल्याने नागरिकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध आणि श्वसनाचे आजार असलेल्या व्यक्तींसाठी हे प्रदूषण अधिक धोकादायक ठरू शकते.
**पुढील वाटचाल:**
नागपूर स्मार्ट सिटी म्हणून विकसित होत असताना, वायू प्रदूषणाची समस्या अधिक गंभीर होऊ नये यासाठी तातडीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढवणे, सायकलिंगला प्रोत्साहन देणे, वृक्षारोपण करणे आणि औद्योगिक उत्सर्जनावर नियंत्रण ठेवणे यांसारख्या उपायांची अंमलबजावणी करणे गरजेचे आहे. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) यांसारख्या संस्था या दिशेने प्रयत्न करत आहेत, परंतु नागरिकांचा सक्रिय सहभागही तितकाच महत्त्वाचा आहे.
नागपूरकरांनी आता सजग होण्याची आणि हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी एकत्रितपणे प्रयत्न करण्याची वेळ आली आहे. केवळ हिवाळ्यातच नव्हे, तर वर्षभर स्वच्छ हवेसाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.
