नागपूरकरांनो, सावधान! सायबर गुन्हेगारीचा विळखा घट्ट; लाखोंची फसवणूक टाळण्यासाठी ‘या’ टिप्स फॉलो करा
डिजिटल युगात नागपूर झपाट्याने प्रगती करत असताना, सायबर गुन्हेगारांनीही आपल्या कारवायांचा वेग वाढवला आहे. शहरात ऑनलाइन फसवणुकीचे प्रमाण चिंताजनक पातळीवर पोहोचले असून, अनेक निष्पाप नागरिक आपल्या आयुष्याची कमाई गमावत आहेत. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक आणि तंत्रज्ञानाबाबत कमी माहिती असलेले लोक या गुन्हेगारांचे सोपे लक्ष्य बनत आहेत. नागपूरकरांनी सायबर गुन्हेगारीपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, याबद्दल सविस्तर माहिती नागपूर इनसायडर देत आहे.
नागपूरमध्ये सायबर गुन्हेगारीचे विदारक वास्तव:
- सन २०२५ मध्ये नागपुरात सायबर फसवणुकीमुळे तब्बल ४५.७७ कोटी रुपयांचे आर्थिक नुकसान झाले आहे. यातील जवळपास ६० टक्के पीडित हे ज्येष्ठ नागरिक होते.
- २०२५ या वर्षात नागपूर सायबर पोलिसांकडे सुमारे १५,००० ऑनलाइन तक्रारी प्राप्त झाल्या, त्यापैकी १२५ प्रकरणांमध्ये एफआयआर नोंदवण्यात आले.
- हुडकेश्वर, अजनी आणि प्रताप नगर या पोलीस ठाण्यांच्या हद्दीत सर्वाधिक सायबर गुन्हे दाखल झाले आहेत, जे दर्शवते की शहरातील विविध भागांमध्ये हा धोका वाढला आहे.
- अलीकडील काळात (जुलै २०२२६) एका सेवानिवृत्त अधिकाऱ्याला शेअर मार्केटमध्ये गुंतवणुकीचे आमिष दाखवून २० लाख रुपयांना फसवण्यात आले, तर एका वकिलाला मोबाइल अपडेटच्या नावाखाली एपीके फाईल पाठवून ३.९० लाखांचा गंडा घातला गेला.
सायबर गुन्हेगारांच्या फसवणुकीचे मुख्य प्रकार:
नागपूरमधील नागरिकांना लक्ष्य करण्यासाठी सायबर गुन्हेगार अनेक प्रकारच्या युक्त्या वापरत आहेत. यात प्रामुख्याने खालील प्रकार दिसून येतात:
- बनावट गुंतवणूक योजना: शेअर मार्केट, क्रिप्टोकरन्सी किंवा इतर उच्च परतावा देणाऱ्या योजनांचे आमिष दाखवून फसवणूक केली जाते. अनेकदा फेक ट्रेडिंग ॲप्स किंवा वेबसाईटचा वापर केला जातो.
- नोकरीचे आमिष: आकर्षक पगाराच्या नोकरीचे खोटे आश्वासन देऊन प्रक्रिया शुल्क किंवा इतर कारणांसाठी पैसे उकळले जातात.
- फिशिंग आणि मेसेज घोटाळे: बँक, सरकारी संस्था किंवा प्रतिष्ठित कंपन्यांच्या नावाने बनावट ईमेल किंवा एसएमएस पाठवून गोपनीय माहिती (उदा. पासवर्ड, ओटीपी) चोरली जाते.
- डिजिटल अटक (Digital Arrest): गुन्हेगारी प्रकरणात नाव आल्याची भीती घालून किंवा मनी लाँडरिंगचा आरोप करत लोकांना पैसे भरण्यास भाग पाडले जाते. यामुळे ज्येष्ठ नागरिक मोठ्या प्रमाणात बळी पडतात.
- एटीएम आणि कार्ड स्किमिंग: एटीएम मशीनमध्ये छेडछाड करून किंवा क्लोन केलेल्या कार्डांद्वारे नागरिकांचे पैसे काढले जातात.
नागरिकांनी कशी घ्यावी काळजी?
या वाढत्या सायबर धोक्यांपासून सुरक्षित राहण्यासाठी नागपूरकरांनी अत्यंत सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. सायबर पोलिसांनी यासाठी अनेक सूचना दिल्या आहेत:
- कोणत्याही अनोळखी ईमेल, एसएमएस किंवा व्हॉट्सॲप संदेशातील लिंकवर क्लिक करू नका. त्यांची सत्यता पडताळा.
- आपली वैयक्तिक आणि बँक खात्याची माहिती कोणासोबतही शेअर करू नका, विशेषतः फोन किंवा मेसेजवर.
- मजबूत पासवर्ड वापरा आणि ते नियमितपणे बदला. शक्य असल्यास टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (Two-Factor Authentication) सक्रिय करा.
- ऑनलाइन व्यवहार करताना अधिकृत वेबसाइट्स आणि ॲप्सचाच वापर करा. अनोळखी ॲप्स डाउनलोड करणे टाळा.
- आपल्या बँक खात्यातील व्यवहारांवर नियमित लक्ष ठेवा आणि काही संशयास्पद आढळल्यास त्वरित बँकेशी संपर्क साधा.
- सायबर गुन्हेगारीबाबत जागरूक राहण्यासाठी नागपूर इनसायडर सारख्या विश्वसनीय स्रोतांकडून माहिती घेत रहा.
निष्कर्ष:
नागपूरमध्ये सायबर गुन्हेगारीचा वाढता आलेख पाहता, प्रत्येक नागरिकाने डिजिटल साक्षरता आणि सुरक्षिततेला प्राधान्य देणे अत्यंत गरजेचे आहे. शासनाने सायबर गुन्हेगारी रोखण्यासाठी ५० सायबर पोलीस स्टेशनची निर्मिती केली असून, सायबर गुन्ह्याची तक्रार नोंदवण्यासाठी १९३० ही हेल्पलाइन उपलब्ध आहे. त्यामुळे, फसवणूक झाल्यास त्वरित १९३० या हेल्पलाइनवर संपर्क साधा आणि सायबर पोलिसांना माहिती द्या. आपली सतर्कता आणि योग्य वेळी घेतलेली खबरदारीच आपल्याला या ऑनलाइन धोक्यांपासून वाचवू शकते.
