Marathi Insight: Jul 27, 2026

# नागपूरच्या झोपडपट्ट्यांमध्ये आरोग्य सेवेचा अभाव: शासनाच्या योजना पोहोचण्यात अपयश?

**नागपूर:** नागपूर शहर विकासाच्या दिशेने झेपावत असताना, शहराच्या उपनगरातील आणि विशेषतः झोपडपट्ट्यांमध्ये आरोग्य सेवा पुरेशा प्रमाणात पोहोचत नसल्याची चिंताजनक बाब समोर आली आहे. अनेक शासकीय आरोग्य योजना या भागांपर्यंत पोहोचण्यात पूर्णपणे अपयशी ठरत आहेत, ज्यामुळे तेथील रहिवाशांना मूलभूत आरोग्य सुविधांपासून वंचित रहावे लागत आहे.

**मुख्य मुद्दे:**

* **आरोग्य सुविधांचा अभाव:** शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून दूर असलेल्या झोपडपट्ट्यांमध्ये प्राथमिक आरोग्य केंद्रे (PHC) किंवा उपकेंद्रांची (Sub-centre) संख्या अपुरी आहे. जे काही थोडेफार केंद्र आहेत, तिथेही डॉक्टर, परिचारिका आणि आवश्यक औषधांचा तुटवडा जाणवतो.
* **शासकीय योजनांची उदासीनता:** कुटुंब कल्याण, माता आणि बाल आरोग्य, लसीकरण मोहीम यांसारख्या अनेक महत्त्वाच्या शासकीय योजनांची माहिती आणि अंमलबजावणी या भागांमध्ये पोहोचत नाही. माहितीच्या अभावी अनेक गरजू लोक या योजनांचा लाभ घेऊ शकत नाहीत.
* **स्थानिक प्रशासनाची निष्क्रियता:** या भागात आरोग्य सेवा सुधारण्यासाठी स्थानिक प्रशासनाकडून ठोस पावले उचलली जात नसल्याचे दिसून येते. अधिकारी केवळ कागदोपत्री अहवाल सादर करण्यावर भर देतात, परंतु प्रत्यक्ष जागेवर जाऊन परिस्थितीची पाहणी करत नाहीत.
* **आर्थिक आणि सामाजिक अडथळे:** झोपडपट्ट्यांमध्ये राहणाऱ्या बहुतांश लोकांचे आर्थिक उत्पन्न कमी असल्यामुळे त्यांना खाजगी डॉक्टरांकडे उपचार घेणे परवडत नाही. तसेच, शिक्षणाच्या अभावामुळे आरोग्यविषयक जागृती कमी आहे, ज्यामुळे ते आजारांना सहज बळी पडतात.
* **पिण्याच्या पाण्याची आणि स्वच्छतेची समस्या:** अनेक झोपडपट्ट्यांमध्ये पिण्याच्या शुद्ध पाण्याची आणि योग्य सांडपाणी व्यवस्थेचा अभाव आहे. यामुळे दूषित पाण्यामुळे होणारे आजार, जसे की कॉलरा, टायफॉईड, आणि त्वचेचे विकार मोठ्या प्रमाणात पसरतात.

**निष्कर्ष:**

नागपूर शहराच्या विकासाचा समतोल साधण्यासाठी, झोपडपट्ट्यांसारख्या दुर्लक्षित भागांकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. शासनाने केवळ योजना जाहीर न करता, त्या योजना खऱ्या अर्थाने गरजूंपर्यंत पोहोचतील याची खात्री केली पाहिजे. यासाठी स्थानिक प्रशासनाने अधिक सक्रिय भूमिका घेणे, आरोग्य कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करणे आणि जनजागृती मोहीम राबवणे गरजेचे आहे. अन्यथा, नागपूरसारख्या स्मार्ट सिटीच्या दाव्यांना हे दुर्लक्षित वास्तव एक मोठा प्रश्नचिन्ह निर्माण करेल.