नागपूरच्या जैवविविधता उद्यानाला गवसणी, निसर्गप्रेमींसाठी नवं नंदनवन!

नागपूर शहराच्या सौंदर्यात आणि पर्यावरणाच्या संतुलनात भर घालणाऱ्या जैवविविधता उद्यानाने आता एक नवीन अध्याय सुरू केला आहे. सेमिनरी हिल्सच्या निसर्गरम्य परिसरात वसलेले हे उद्यान केवळ नागपूरकरांसाठीच नव्हे, तर विदर्भातील निसर्गप्रेमींसाठी एक अनोखे आकर्षण ठरत आहे. वाढत्या शहरीकरणात हिरवळ आणि नैसर्गिक अधिवासाचे महत्त्व अनमोल आहे, आणि याच गरजेला पूर्णत्वास नेण्याचे काम हे उद्यान करत आहे. नागपूर महानगरपालिकेच्या अथक प्रयत्नांमुळे आणि दूरदृष्टीमुळे हे उद्यान आता केवळ एक हिरवेगार स्थळ न राहता, अनेक नवीन आकर्षक उपक्रमांचे केंद्र बनले आहे, ज्यामुळे नागपूर शहराची ओळख अधिक समृद्ध होत आहे.

या उद्यानाच्या अलीकडील विकासातून नागपूरकरांना अनेक नवीन अनुभव मिळतील. त्यातील काही प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• **विस्तारित हिरवीगार जागा:** जैवविविधता उद्यानाचा परिसर आता अधिक विस्तृत करण्यात आला आहे, ज्यामुळे निसर्गाच्या सान्निध्यात अधिक वेळ घालवण्यासाठी नागपूरकरांना प्रशस्त जागा उपलब्ध झाली आहे. नवीन लागवड केलेल्या विविध प्रकारच्या स्थानिक वनस्पतींमुळे येथील जैवविविधता आणखी वाढली आहे, जे पर्यावरणप्रेमींसाठी एक पर्वणी आहे.
• **शैक्षणिक आणि संशोधन केंद्र:** उद्यानाच्या नवीन टप्प्यात एक अद्ययावत ‘निसर्ग शिक्षण केंद्र’ (Nature Education Centre) सुरू करण्यात आले आहे. येथे शालेय विद्यार्थ्यांना आणि संशोधकांना विदर्भातील वनस्पती आणि प्राणी जीवनाबद्दल सखोल माहिती उपलब्ध होईल. हा उपक्रम विद्यार्थ्यांना पर्यावरणाबद्दल जागरूक करण्यास मदत करेल.
• **आकर्षक निसर्ग पाऊलवाटा (Nature Trails):** उद्यानात नव्याने विकसित केलेल्या निसर्ग पाऊलवाटा (Nature Trails) नागपूरकरांना निसर्गाच्या जवळ घेऊन जातील. या पाऊलवाटांवर चालताना विविध पक्ष्यांचे आवाज ऐकू येतील आणि अनेक दुर्मिळ वनस्पतींचे दर्शन घेता येईल. सकाळी फिरायला येणाऱ्यांसाठी आणि संध्याकाळी मनःशांती शोधणाऱ्यांसाठी हे एक उत्तम ठिकाण बनले आहे.
• **स्थानिक प्रजातींचे संवर्धन:** जैवविविधता उद्यानात विदर्भात आढळणाऱ्या अनेक स्थानिक आणि दुर्मीळ वनस्पती व पक्ष्यांच्या प्रजातींचे संवर्धन केले जात आहे. यामुळे केवळ पर्यावरणाचा समतोल राखला जात नाही, तर भावी पिढ्यांसाठी नैसर्गिक वारसा जतन केला जात आहे.
• **योग आणि ध्यान केंद्रे:** वाढत्या ताणतणावाच्या जीवनात मानसिक शांततेची गरज ओळखून, उद्यानात काही विशेष योग आणि ध्यान केंद्रे (Yoga and Meditation Zones) विकसित करण्यात आली आहेत. येथे येऊन नागपूरकर निसर्गाच्या शांत वातावरणात मनःशांतीचा अनुभव घेऊ शकतात.

या विकासात्मक पावलांमुळे नागपूरचे जैवविविधता उद्यान हे केवळ एक पर्यटन स्थळ न राहता, शहराच्या पर्यावरणाचा अविभाज्य भाग बनले आहे. नागपूर महानगरपालिकेने या उद्यानाच्या विकासासाठी विशेष लक्ष दिले असून, तेथील देखभालीसाठी आणि आणखी नवीन उपक्रम राबवण्यासाठी निरंतर प्रयत्न सुरू आहेत. शहरातील नागरिकांनी या निसर्गरम्य ठिकाणाचा अधिकाधिक लाभ घ्यावा आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी आपले योगदान द्यावे, असे आवाहन नागपूर इनसायडर करत आहे. या उद्यानामुळे नागपूरला ‘ग्रीन सिटी’ म्हणून नवीन ओळख मिळत आहे, जे सर्व नागपूरकरांसाठी अभिमानास्पद आहे.

अधिक माहितीसाठी, आमचा एप्रिल २०२२ चा लेख Featured Insight: Apr 22, 2026 वाचू शकता.

लेखक: वरिष्ठ संपादक, नागपूर इनसायडर

दिनांक: गुरुवार, २१ मे २०२६

स्थळ: नागपूर

(ही बातमी नागपूर इनसायडरसाठी खास तयार करण्यात आली आहे.)

***

**टीप:** वाचकांना विनंती आहे की उद्यानाच्या वेळा आणि उपलब्ध सुविधांबद्दल अधिकृत स्रोतांकडून माहिती घ्यावी.

***

**अस्वीकरण:** ही बातमी उपलब्ध माहिती आणि नागपूरच्या विकास प्रकल्पांच्या सामान्य ट्रेंडवर आधारित आहे. अचूक माहितीसाठी स्थानिक प्रशासनाच्या अधिकृत घोषणा तपासाव्यात.

***

**संदर्भ:**

• “Nagpur Biodiversity Park is the best in Maharashtra: State minister”, The Hitavada.
• “Nagpur civic body is on a mission to beautify city with urban forests & parks, to get a boost from funds from NMC, CSR: Commissioner Radhakrishnan B.”, Iam Nagpur.