नागपूरच्या फुटाळा तलावाचे स्वप्न साकारणार: जागतिक दर्जाच्या संगीत कारंजे प्रकल्पाला आता हिरवा कंदील!

नागपूर शहराच्या सौंदर्यात भर घालणारा आणि विदर्भवासियांच्या आकर्षणाचे केंद्रबिंदू असलेला फुटाळा तलाव, आता एका नव्या युगाकडे वाटचाल करत आहे. केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांच्या संकल्पनेतून साकारत असलेल्या जागतिक दर्जाच्या संगीत कारंजे (म्युझिकल फाऊंटन) प्रकल्पाला सर्वोच्च न्यायालयाने हिरवा कंदील दाखवला आहे. मागील अनेक वर्षांपासून न्यायालयीन आणि तांत्रिक अडचणींमध्ये अडकलेला हा महत्त्वकांक्षी प्रकल्प आता लवकरच नागपूरकरांच्या भेटीला येणार आहे, ज्यामुळे शहराच्या पर्यटन नकाशावर फुटाळा तलावाला एक विशेष स्थान प्राप्त होईल.

ऑक्टोबर २०२५ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने फुटाळा तलाव हा ‘वेटलँड’ (पाणथळ जागा) नसल्याचा ऐतिहासिक निकाल दिला, ज्यामुळे या प्रकल्पाच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा दूर झाला. या निर्णयामुळे नागपूर सुधार प्रन्यास (NIT) द्वारे तलावामध्ये उभारण्यात येणारे तात्पुरते स्ट्रक्चर्स, कारंजे आणि इतर विकासकामांना कायदेशीर मान्यता मिळाली आहे. पर्यावरणवादी संस्थांनी दाखल केलेल्या याचिकांमुळे थांबलेले काम पुन्हा सुरू होण्याची आशा पल्लवित झाली असून, नागपूरकर या भव्य प्रकल्पाच्या उद्घाटनाची आतुरतेने वाट पाहत आहेत.

या प्रकल्पाचे मुख्य वैशिष्ट्ये आणि सद्यस्थिती:

• ऐतिहासिक न्यायालयीन विजय: अनेक वर्षांच्या न्यायालयीन लढाईनंतर, सर्वोच्च न्यायालयाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये फुटाळा तलाव ‘वेटलँड’ नसल्याचे स्पष्ट केले. यामुळे म्युझिकल फाऊंटनसह फ्लोटिंग रेस्टॉरंट, बँक्वेट हॉल आणि व्ह्यूइंग गॅलरी यांसारख्या तात्पुरत्या प्रकल्पांना कायदेशीर मान्यता मिळाली आहे. नागपूर खंडपीठाचा निर्णय सर्वोच्च न्यायालयाने कायम ठेवला.
• प्रकल्पाची भव्यता: सुमारे ७५ कोटींहून अधिक खर्च अपेक्षित असलेला हा प्रकल्प केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांचा ड्रीम प्रोजेक्ट आहे. यात तलावाच्या मध्यभागी तरंगणारे (फ्लोटिंग) संगीत कारंजे, ४,००० आसनक्षमतेची भव्य दर्शक गॅलरी, बहुमजली वाहनतळ आणि फूड कोर्ट यांसारख्या सुविधांचा समावेश आहे. यातील कारंजे हे भारतातील सर्वात मोठ्या फ्लोटिंग म्युझिकल फाऊंटनपैकी एक असेल.
• स्थानिक महत्त्व आणि सांस्कृतिक आकर्षण: हा प्रकल्प केवळ करमणुकीचे साधन नसून, नागपूरच्या इतिहासाची आणि संस्कृतीची ओळख करून देणारे एक माध्यम असेल. ४० मिनिटांच्या मल्टीमीडिया शोमध्ये नागपूरचा गौरवशाली इतिहास हिंदीत गुलजार, मराठीत नाना पाटेकर आणि इंग्रजीत अमिताभ बच्चन यांच्या आवाजात सादर केला जाईल. यामुळे नागपूरकरांना आणि पर्यटकांना एक अविस्मरणीय अनुभव मिळेल. फुटाळा तलावाजवळील चौपाटी, तेलंगखेडी बगिचा, सातपुडा उद्यान आणि सेमिनरी हिल्स यांसारख्या स्थानिक आकर्षणांशी याची सांगड घातली जाईल.
• विलंब आणि आव्हाने: न्यायालयीन लढाईव्यतिरिक्त, प्रकल्पाचे काम काही तांत्रिक अडचणींमुळेही रखडले होते. पाण्यातील शेवाळात तयार झालेल्या किड्यांमुळे कारंज्याच्या तारांना (केबल्स) नुकसान झाले होते, ज्यामुळे दुरुस्तीसाठी मोठा खर्च आला आणि काम पुन्हा लांबणीवर पडले. या नुकसानीमुळे प्रकल्पाचा खर्च ५० कोटींवरून ७५ कोटींहून अधिक झाला आहे. सध्या नवीन केबल्सची चाचणी सुरू असून, फ्रान्स येथील अभियांत्रिकी चमू दुरुस्तीच्या कामात मदत करत आहे.
• भविष्यातील अपेक्षा आणि लोकार्पण: सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर आणि तांत्रिक अडचणी दूर झाल्यानंतर, हा प्रकल्प लवकरच पूर्णत्वास जाईल अशी अपेक्षा आहे. नागपूर सुधार प्रन्यासने प्रकल्पाचे काम लवकरच सुरू करणार असल्याचे सांगितले आहे. या प्रकल्पाचे उद्घाटन देशातील श्रेष्ठ कलावंतांच्या हस्ते करण्याचा विचार केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी व्यक्त केला होता. तसेच, गानसम्राज्ञी भारतरत्न लता मंगेशकर यांचे नाव या प्रकल्पाला देण्याचा प्रस्तावही विचाराधीन आहे.

हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर, फुटाळा तलाव हे केवळ नागपूरचेच नव्हे, तर संपूर्ण विदर्भाचे एक प्रमुख पर्यटन केंद्र म्हणून उदयास येईल. संध्याकाळच्या वेळी म्युझिकल फाऊंटनचा नेत्रदीपक शो, तलावाभोवतीची आकर्षक रोषणाई आणि आधुनिक सोयी-सुविधांमुळे फुटाळा परिसर खऱ्या अर्थाने नागपूरच्या शिरपेचात मानाचा तुरा खोवेल. यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळेल आणि नागपूरला एक नवीन ओळख मिळेल.

नागपूरच्या ताज्या घडामोडी आणि विशेष बातम्यांसाठी, नागपूर इनसायडरला भेट देत रहा.