नागपूर: सायबर गुन्हेगारीचा वाढता धोका! नागरिकांनी सतर्क राहणे आवश्यक

नागपूर शहरात सायबर गुन्हेगारीचे प्रमाण चिंताजनक रीतीने वाढत आहे. नागरिकांची फसवणूक करण्याचे नवनवीन प्रकार समोर येत असून, याला आळा घालण्यासाठी पोलीस प्रशासनही प्रयत्न करत आहे. मात्र, नागरिकांमध्ये याबाबत अधिक जागरूकता निर्माण करण्याची गरज आहे.

सायबर गुन्हेगारीचे वाढते स्वरूप

सायबर गुन्हेगारी केवळ एका विशिष्ट भागात किंवा विशिष्ट वयोगटापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. आता ही समस्या शहराच्या कानाकोपऱ्यात पसरली आहे. बनावट कंपन्या, फसव्या वेबसाइट्स, सोशल मीडियावरील खोट्या ओळखी आणि मोबाईल ॲप्सच्या माध्यमातून नागरिकांना आर्थिक फसवणुकीला बळी पाडले जात आहे. विशेषतः, ऑनलाइन शॉपिंग, गुंतवणुकीच्या योजना आणि नोकरीच्या आमिषाने होणारी फसवणूक मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. अगदी अलीकडेच, नागपुरातून एका ‘मास्टरमाइंड’ला अटक करण्यात आली, ज्याने बनावट आयपीओ, शेअर मार्केट आणि ऑनलाइन गेमिंगच्या नावाखाली देशभरातील गुंतवणूकदारांना कोट्यवधी रुपयांचा गंडा घातला होता. यासोबतच, डिलिव्हरी बॉयच्या नावाखाली नागरिकांची वैयक्तिक आणि बँकिंग माहिती मिळवून फसवणूक करणाऱ्या टोळीचाही पर्दाफाश झाला आहे, ज्यामध्ये ‘म्युल’ (बनावट) बँक खात्यांचा वापर केला जात असल्याचे समोर आले आहे.

आकडेवारी काय सांगते?

मागील काही वर्षांतील आकडेवारी पाहता, नागपूर शहरातील सायबर गुन्हेगारीत लक्षणीय वाढ झाली आहे. 2019 च्या तुलनेत 2020 मध्ये सायबर गुन्ह्यांमध्ये 75 टक्क्यांनी वाढ झाली होती. तर, 2024 च्या सुरुवातीच्या 14 महिन्यांत तब्बल 152 प्रकरणांमध्ये नागरिकांची 77.57 कोटी रुपयांची फसवणूक झाली आहे. यावरून सायबर गुन्हेगारी किती गंभीर स्वरूप धारण करत आहे, हे स्पष्ट होते. केवळ सायबर गुन्हेच नव्हे, तर एकूणच गुन्हेगारीतही वाढ दिसून येत आहे. 2026 च्या पहिल्या पाच महिन्यांत शहरात 37 खून आणि 752 वाहनचोरीच्या घटना घडल्या आहेत, तर हिंसक गुन्ह्यांमध्ये 15% वाढ झाली आहे.

नागपूर पोलिसांचे प्रयत्न आणि आवाहन

नागपूर पोलीस सायबर गुन्हेगारीला आळा घालण्यासाठी विविध उपाययोजना करत आहेत. सायबर क्राईम युनिट नागरिकांच्या तक्रारींचे निवारण करण्यासाठी कार्यरत आहे. त्यांनी ‘गरुड दृष्टी’सारखे तंत्रज्ञानही वापरले आहे, ज्यामुळे सोशल मीडियावरील द्वेषपूर्ण आणि बेकायदेशीर घडामोडींवर लक्ष ठेवता येते. नागरिकांना ऑनलाइन फसवणुकीपासून वाचवण्यासाठी पोलीस वेळोवेळी जनजागृतीपर मोहीम राबवतात.

नागरिकांनी काय खबरदारी घ्यावी?

सायबर गुन्हेगारांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी नागरिकांनी खालील खबरदारी घेणे आवश्यक आहे:

* **मजबूत पासवर्ड आणि टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन:** आपल्या सर्व ऑनलाइन खात्यांसाठी मजबूत, युनिक पासवर्ड वापरा आणि शक्य असेल तिथे टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) सक्षम करा.
* **सॉफ्टवेअर आणि ॲप्स अपडेटेड ठेवा:** आपले मोबाईल, संगणक आणि इतर उपकरणे नेहमी अपडेटेड ठेवा. जुन्या सॉफ्टवेअरमध्ये सायबर हल्लेखोरांना वाव मिळण्याची शक्यता असते.
* **संशयास्पद लिंक्स आणि ई-मेल्सपासून सावध रहा:** अनोळखी ई-मेल्स, मेसेजेस किंवा सोशल मीडियावरील संशयास्पद लिंक्सवर क्लिक करू नका.
* **ऑनलाइन व्यवहारात सतर्कता:** ऑनलाइन खरेदी किंवा आर्थिक व्यवहार करताना विश्वसनीय वेबसाइट्स आणि ॲप्सचाच वापर करा. आपली वैयक्तिक आणि बँकिंग माहिती कोणाशीही शेअर करू नका.
* **स्क्रीन टाइम संतुलित ठेवा:** ऑनलाइन जगासोबतच आपल्या प्रत्यक्ष जीवनातही संतुलन ठेवा. जास्त वेळ ऑनलाइन घालवल्याने आरोग्यावरही परिणाम होऊ शकतो.
* **तत्काळ तक्रार करा:** कोणत्याही प्रकारची सायबर फसवणूक झाल्यास तात्काळ पोलिसांशी संपर्क साधा. नागपूर सायबर हेल्पलाइन क्रमांक 1930 आहे.

नागपूरला पुन्हा ‘क्राईम कॅपिटल’ बनण्यापासून वाचवण्यासाठी नागरिकांची सतर्कता आणि पोलिसांचे प्रयत्न दोन्ही महत्त्वाचे आहेत. जागरूक रहा, सुरक्षित रहा!