नागपूर: शिक्षणाच्या नव्या युगात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे आगमन!
नागपूर शहर वेगाने आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करत असून, शिक्षण क्षेत्रातही याचे सकारात्मक पडसाद उमटत आहेत. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI) आता केवळ एक तांत्रिक शब्द राहिलेला नाही, तर तो नागपूरच्या शैक्षणिक भविष्याचा अविभाज्य भाग बनत चालला आहे. विशेषतः, लहान मुलांच्या शिक्षणापासून ते उच्च शिक्षणापर्यंत AI चा प्रभाव वाढताना दिसत आहे. या नव्या क्रांतीमुळे नागपूर शैक्षणिक नकाशावर एक महत्त्वाचे केंद्र म्हणून उदयास येत आहे.
शैक्षणिक क्षेत्रातील AI चा प्रभाव
नागपूरमध्ये AI चा वापर विविध स्तरांवर होत आहे, ज्यामुळे शिक्षणाची गुणवत्ता आणि पोहोच दोन्ही वाढण्यास मदत होत आहे. या बदलांचे काही महत्त्वाचे पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:
- डिजिटल शिक्षण आणि स्मार्ट शाळा: नागपूर जिल्ह्यातील अनेक जिल्हा परिषदेच्या शाळा आता डिजिटल होत आहेत. ‘एआय ज्ञानरथ’ सारख्या उपक्रमांद्वारे ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही आधुनिक तंत्रज्ञानाची ओळख करून दिली जात आहे. अभ्यंकर नगर येथील ‘पूजनीय गोळवलकर गुरुजी एआय पब्लिक स्कूल’ ही नागपुरातील पहिली AI-आधारित मराठी शाळा ठरणार आहे, जिथे संस्कृती, संस्कारांसोबतच आधुनिक तंत्रज्ञान आणि रोबोटिक्सचा संगम साधला जाईल.
- शिक्षकांसाठी AI साथी: राज्यातील शिक्षक आणि शिक्षण अधिकाऱ्यांसाठी ‘शिक्षकांसाठी AI साथी’ हा ऑनलाइन प्रशिक्षण अभ्यासक्रम सुरू करण्यात आला आहे. यामध्ये ChatGPT, Gemini, Copilot सारख्या AI साधनांचा वापर करून पाठ नियोजन, प्रश्नपत्रिका तयार करणे आणि प्रशासकीय कामे सुलभ करण्यावर भर दिला जात आहे.
- उच्च शिक्षण आणि संशोधन: भारतीय माहिती तंत्रज्ञान संस्था (IIIT) नागपूर, आणि विश्वेश्वरय्या राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्था (VNIT) यांसारख्या संस्था AI आणि संबंधित तंत्रज्ञानावर आधारित संशोधनात सक्रिय आहेत. VNIT पुणे येथील सेंट्रल वॉटर अँड पॉवर रिसर्च स्टेशन (CWPRS) सोबत ‘डिजिटल ट्विन्स’ आणि AI आधारित जलसंपदा अभियांत्रिकी संशोधनासाठी करारबद्ध झाले आहे.
- स्मार्ट गाव संकल्पना: नागपूर जवळील सतनवरी हे गाव भारतातील पहिले स्मार्ट आणि पूर्णपणे डिजिटल गाव म्हणून विकसित होत आहे. येथे AI तंत्रज्ञानावर आधारित शाळा, डिजिटल आरोग्य कार्ड आणि शेतकऱ्यांसाठी ई-मार्केट सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जात आहेत.
- नवीन अभ्यासक्रम: राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाने सेमीकंडक्टरसारख्या आधुनिक क्षेत्रात बी.एस्सी. सेमीकंडक्टर मटेरियल्स अँड डिव्हाइसेस हा नवीन अभ्यासक्रम सुरू केला आहे, जो भविष्यातील कुशल मनुष्यबळ तयार करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.
निष्कर्ष
नागपूर शहर शिक्षण क्षेत्रात नवनवीन तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि डिजिटल शिक्षणाच्या माध्यमातून गुणवत्तापूर्ण आणि सुलभ शिक्षण सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. AI चा योग्य वापर केल्यास, नागपूर भविष्यात शिक्षण आणि संशोधनाचे एक प्रमुख केंद्र म्हणून नक्कीच उदयास येईल.
